دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

الگوی عدم بلوغ اخلاق حرفه‌ای حسابرسان در ایران: با رویکرد نظریه داده‌بنیاد

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه حسابداری، واحد علی‌آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی‌آباد کتول، ایران(Najmeh.Rouzbakhsh@gmail.com)
2 استادیار گروه حسابداری، واحد علی‌آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی‌آباد کتول، ایران. نویسنده مسئول
3 استادیار گروه حسابداری، واحد علی‌آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی‌آباد کتول، ایران. (Khozain@yahoo.com)
4 استادیار گروه حسابداری، واحد علی‌آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی‌آباد کتول، ایران. (maryam.bokhara@gmail.com)
چکیده
امروزه، حسابرسان برای تحقق اهداف اساسی حرفه خود یعنی اعتباردهی به صورت‌های مالی باید از آموزه اخلاق فردی و اخلاق حرفه‌ای برخوردار باشند. در پژوهش حاضر، برای تبیین شرایط فعلی بلوغ اخلاق حرفه‌ای حسابرسان، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته از 14 نفر خبره شامل اعضای هیئت‌علمی شاغل در حرفه حسابرسی، اعضای جامعه حسابداران رسمی، اعضای کانون کارشناسان یا کارشناسان قوه قضائیه، متخصصان امور مالیاتی، مدیران مالی شرکت‌ها با حداقل سابقه 5 سال حسابرسی، تا پایان سال 1401 که به‌صورت هدفمند و به روش گلوله‌برفی انتخاب شده‌اند، انجام شد. یافته‌های پژوهش حاضر مبین عدم بلوغ اخلاقی حرفه‌ای حسابرسان در ایران است که ناشی از برخی شرایط علی بوده و حسابرسان در مواجه با این پدیده اقدام به اتخاذ دو راهبرد یعنی مقابله دفاعی یا مقابله ناسازگارانه می‌نمایند. همچنین نارسایی در قوانین و مقررات، ضعف‌های موجود در نظام آموزش و پژوهش و فرهنگ‌سازمانی، شرایط اقتصادی و ساختار حرفه، از شرایط مداخله‌گر مؤثر بر عدم بلوغ اخلاق حرفه‌ای حسابرسان هستند که عدم بلوغ اخلاق حرفه‌ای را تشدید می‌کنند. انتظار می رود نهادهای تصمیم گیر علمی و حرفه ای با توجه به این الگو، در جهت ﺗﻮﺳﻌه‌ ﺣﻮزه اخلاق و رهبری اخلاقی در داﺧﻞﻛﺸﻮر، اﻳﺠﺎد اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی اخلاقی و تدوین دوره های آموزشی کاریردی که ﺑﻪ بهبود اخلاق حرفه‌ای حسابرسان برای انجام وظیفه اعتبار دهی به صورت‌های مالی ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﺪ، گام بردارند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Pattern of Auditors' Professional Ethics Immaturity in Iran Base on Grounded Theory.

نویسندگان English

Najmeh Rouzbakhsh 1
Jomadoordi Gorganli Davaji 2
Ali Khozein 3
Maryam Bokharaeian Khorasani 4
1 Ph.D. Student of Accounting, Department of Accounting, Aliabad Katoul Branch, Islamic Azad University, Aliabad Katoul, Iran ( Najmeh.Rouzbakhsh@gmail.com)
2 Assistant Professor of Accounting, Aliabad Katoul Branch, Islamic Azad University, Aliabad Katoul, Iran(Corresponding Author )
3 Assistant Professor of Accounting, Aliabad Katoul Branch, Islamic Azad University, Aliabad Katoul, Iran(Khozain@yahoo.com)
4 Assistant Professor of Accounting, Aliabad Katoul Branch, Islamic Azad University, Aliabad Katoul, Iran(maryam.bokhara@gmail.com)
چکیده English

Nowadays, auditing, with its ultimate goal of leveling financial statements up, has a special responsibility to serve public interests. For a successful fulfillment of public responsibilities, auditors should carry personal and professional ethics. This study used the grounded theory to investigate the current maturity status of auditors' professional ethics in Iran, using the experts’ opinions until the end of 2022 . The findings indicate the immaturity of auditors' professional ethics caused by some causal conditions, forcing them to adopt a confrontation strategy, which is either defensive or passive. Effective underlying factors in cultural, social and economic structures were investigated in the present study. Deficiencies in laws and regulations, education and research system, and organizational culture, alongside economic conditions, and the structure of this profession are interfering factors that intensify the immaturity of professional ethics. Enhancing ethics and ethical leadership in the country, defining ethical standards, and developing practical training courses are among the important achievements of this research, which can contribute to the improvement of the professional ethics of auditors in leveling financial statements up.

کلیدواژه‌ها English

Immaturity
professional ethics
Grounded theory
Auditors
Iran
آذربراهمان، علیرضا؛ کامیابی، یحیی؛ ملکیان، اسفندیار. (1400)، هژمونی فرهنگ اخلاق حرفه‌ای در حسابرسی و ارزیابی پیامدهای آن، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، دوره 6، شماره 12، صص 57-۹۵.
ابوالقاسمی، محمود؛ عبدلی، محمدرضا؛ ولیان، حسن. (‌1399)، ﺑﺴﻂ ﺟﺎﻣﻊ ﺗﻔﺴﻴﺮﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ و ﺳﺎﺧﺘﺎرﻣﻨﺪاﻧﻪ ﻋﻠﻞ زﻣﻴﻨﻪ ﺣﺮﻓﻪ ای اﻳﺠﺎدﻛﻨﻨﺪه ﺑﻠﻮغ حرفه‌ای ﺣﺴﺎﺑﺮﺳﺎن، بررﺳﻲ حسابرسی‌های ﺣﺴﺎﺑﺪاری، دوره 3، شماره 27، صص 334-359.
احمدزاده، زاهد؛ یعقوب‌نژاد، احمد. (1401)، تأثیر درک حسابرسان از فرهنگ اخلاقی حاکم در مؤسسات بر ارزش‌های حرفه‌ای در مؤسسات حسابرسی، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، دوره 14، شماره 55، صص 23-40.
احمدی، احمد؛ رستمی، امین؛ حیدرزاده، سعیده. (1401)، بررسی تأثیر استدلال اخلاقی، قرارگرفتن در معرض اخلاق و جو اخلاقی درک شده بر قضاوت اخلاقی حسابرسان، پژوهش‌های مالی و رفتاری در حسابداری، دوره 2، شماره 3، صص 37-20.
احمدی، محمد رمضان؛ آهنگری، عبدالمجید؛ صالحی نیا، محسن. (1398)، مدل سازه‌های مؤثر بر اخلاق حرفه‌ای حسابرسی با به‌کارگیری مدل‌سازی ساختاری - تفسیری از دیدگاه خبرگان، دوفصلنامه ارزشی و رفتاری، دوره 4، شماره 8، صص 317-281
باباجانی، جعفر؛ لاور، ‌ علی؛ برزیده، ‌ فرخ؛ صدیقی، عبدالمجید. (1401). شناسایی عوامل مؤثر بر جایگاه اجتماعی حرفه حسابرسی در ایران از نظر هویت اجتماعی، دوفصلنامه ارزشی و رفتاری، دوره 7، شماره 13، صص 35-1.
باغومیان، رافیک. (1385)، فرهنگ حسابرسی و اخلاق حرفه‌ای ضرورت بازاندیشی در اصول بنیادی حسابداری و حسابرسی، حسابدار، دوره 21، شماره 178، صص 40-29.
برزگر، بهرام؛ نسیمی، پریسا. (1394)، تأثیر آموزش اخلاق حرفه‌ای و توسعه استدلال و قضاوت اخلاقی دانشجویان حسابداری، سومین کنفرانس بین‌المللی حسابداری و مدیریت، تهران،
برزیده، فرخ؛ باباجانی، جعفر؛ عبداللهی، احمد. (‌1397)، طراحی الگوی هویت در قضاوت حسابرسی با رویکرد مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد، دانش حسابرسی، دوره 71، شماره 18، صص 5-36.
بیرجندی، حمید؛ خدامی پور، احمد؛ پورحیدری، امید. (1398)، بررسی تأثیر اخلاق حرفه ای بر تردید حرفه ای حسابرس، حسابداری مدیریت, ئ.ره 12، شماره 42، صص 15-26.
پاشائی فشتالی، محمد؛ آزادی‌هیر، کیهان؛ وطن‌پرست، محمدرضا. (1399)، مطالعه رابطه تیپ شخصیتی، تجربه و جنسیت با توانایی کشف حسابرس (نقش میانجی شک و تردید حرفه‌ای) ، مجله پیشرفت‌های حسابداری دانشگاه شیراز، دوره 13، شماره 1، صص 67-100.
جعفری، کرامت؛ آزادی، کیهان؛ فدایی، مهدی. (1400)، ارائه الگویی برای شناسایی عوامل تأثیرگذار بر کیفیت حسابرسی با بکارگیری روش دلفی و منطق فازی، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، سال 10، شماره 38، صص 284-269.
حساس یگانه، یحیی؛ مقصودی، امید. (1390)، ارزش‌های اخلاقی در قضاوت حرفه‌ای حسابرس، اخلاق در علوم و فناوری، دوره 6، شماره 1، صص 62-73.
حساس‌یگانه، یحیی؛ خادم، حمید؛ مرویان حسینی، زهرا. (‌1395)، رشد اخلاقی یا آیین رفتار حرفه‌ای؛ تفاوت بین ذهنیت و عمل حسابرسان، اخلاق در علوم و فناوری، دوره 2، شماره 11، صص 62-73.
حساس‌یگانه، یحیی؛ مقصودی، امید. (1389)، تاثیر آیین رفتار حرفه ای و تجربه بر کیفیت قضاوت حسابرسی، حسابدار رسمی، شماره 9.
خسروآبادی، طاهره؛ بنی مهد، بهمن. (1394)، پیش‌بینی بی‌اخلاقی و فساد مالی باتوجه‌به اعتماد اجتماعی در حرفه حسابرسی، مجله اخلاق در علوم و فناوری، دوره 10، شماره 4، صص 45 -54.
خلج‌زاده، مجیدرضا. (1394)، نقش رشد اخلاقی در حل و فصل مشکلات اخلاق حرفه‌ای، فصل‌نامه آزمایشگاه و تشخیص، دوره 27، شماره 33.
دریائی، عباسعلی؛ عزیزی، اکرم. (1397)، رابطه اخلاق، تجربه و صلاحیت حرفه‌ای حسابرسان با کیفیت حسابرسی (با توجه به‌ نقش تعدیل‌کننده شک و تردید حرفه‌ای)، دانش حسابداری مالی, دوره 5، شماره 1، صص 79-99.
دیانتی دیلمی, زهرا. (1402) الگوی بالندگی حسابداری در ایران: با رویکرد مبتنی بر نظریه داده بنیاد. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت, 12(46)،صص 217-244.
دیانتی‌دیلمی, زهرا. (1399)، الگوی عوامل مؤثر بر بالندگی حسابداری در ایران. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، دوره 9، شماره 36, صص 323-358.
رجب‌دری، حسین؛ وکیلی فرد، حمیدرضا؛ سالاری، حجتالله؛ امیری، علی. (1399)، شناسایی و بررسی اهمیت نظریه‌های اخلاقی در حسابرسی از دیدگاه خبرگان و فعالان حرفه‌ای. اخلاق در علوم و فناوری، دوره 15، شماره 2، صص 37-44.
رجب‌دری، حسین؛ وکیلی فرد، حمیدرضا؛ سالاری، حجت‌الله؛ امیری، علی. (1401)، رابطه نظریه‌های اخلاقی و رفتار اخلاقی در قضاوت حسابرسان، قضاوت و تصمیم‌گیری در حسابداری و حسابرسی، دوره 1، شماره 1، صص 113-142.
رحیمی کاکلکی، مینا؛ بنی‌طالبی دهکردی، بهاره؛ پیک فلک، جمشید. (1396)، عوامل مؤثر بر رعایت اخلاق حرفه‌ای حسابداران، اخلاق در علوم و فناوری، دوره 12، شماره 1، صص 1-13.
رویایی، رمضانعلی. (‌1398)، سه‌گانگی در اخلاق و رفتار حرفه‌ای حسابداران، مجله حسابرس، دوره 21، شماره 105، صص 63-56.
رویایی، رمضانعلی؛ مولایی نژاد، مهدی؛ کریمی، سعید.(1398)، تحلیل میزان رعایت آیین نامه رفتار حرفه ای توسط حسابرسان شاغل در مؤسسات حسابرسی. مطالعات حسابداری و حسابرس، دوره 8، شماره 32،صص45-58.
زکی، محمدعلی. (‌1385)، بررسی و سنجش حمایت سازمانی، مجله دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، دوره 3، شماره 18، صص 122-103.
صالحی، تابنده. (1395)، رابطۀ اخلاق حرفه‌ای حسابرس و کیفیت حسابرسی. اخلاق در علوم و فناوری، دوره ۱۱، شماره ۳، صص ۷۷-۸۶.
صفرزاده بندری، محمدحسین؛ عرب مازار یزدی، محمد؛ هوشمند کاشانی، عباس. (1399)، تأثیر اندازه مؤسسه حسابرسی و رده سازمانی حسابرسان بر استدلال‌های اخلاقی حسابرسان مستقل در مراحل مختلف نظریه رشد اخلاقی کالبرگ، بررسی‌‌های حسابداری و حسابرسی، دوره 27، شماره 4، صص 624-648.
صمیمی، سعید؛ بادآور نهندی، یونس؛ متقی، علی‌اصغر. (‌1401)، الگوی جامع عوامل مؤثر بر شکاف بین انتظارات حسابرسان و استفاده‌کنندگان گزارش‌های مالی: رهیافت زمینه بنیان چندوجهی و معادلات ساختاری، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی دانشگاه الزهرا (س)، حسابداری و منافع اجتماعی، دوره 12، شماره 1، صص 90-57.
طالب‌نیا، قدرت اله؛ رجب دری، حسین؛ خانی ذلان، امیررضا. (1398)، پیش‌بینی پاسخگویی در حسابداران رسمی بر مبنای اخلاق حرفه‌ای، اخلاق در علوم و فناوری، دوره 14، شماره 1، صص 103-107.
علی‌زاده‌گان، لیلا؛ صمدی لرگانی، محمود؛ ایمنی، محسن. (1401)، تأثیر تیپ شخصیتی و اخلاق حرفه‌ای بر توانایی حسابرسان در کشف تقلب با استفاده از تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده با نقش تردید حرفه‌ای، پژوهش های حسابداری مالی و حسابرسی، دوره 14، شماره 54، صص 49-78.
کدیور، پروین.(1401)، روان شناسی اخلاق، چاپ دهم، تهران، انتشارات آگاه.
کریم‌آبادی, محمد؛ جهانگیرنیا, حسین؛ حاجیها, زهره؛ غلامی جمکرانی, رضا. (1401)، ارزیابی معیارهای آیین رفتار حرفه‌ای در کیفیت حرفه حسابرسی مستقل، پژوهش های حسابداری مالی و حسابرسی, دوره 14، شماره 55، صص 79-101.
کیخانیا، محمد؛ نیک‌منش، زهرا. (‌1395)، رابطه بین رشد اخلاقی و رشد اجتماعی و اهمیت آن در مسائل روان‌شناسی، کنگره بین‌المللی جامع روان‌شناسی ایران.
مران جوری، مهدی؛ وکیلی فرد، حمیدرضا؛ پورزمانی، زهرا؛ رئیس زاده، سید محمد رضا.(1396)، تمایل به رفتار فریبنده و نگرش حسابرسان نسبت به رویه‌های غیر اخلاقی بازاریابی، اخلاق در علوم و فنّاوری، دوره 12، شماره3،صص۹۹-۱۰۸.
مشهدی قره قیه، هادی؛ بنی مهد، بهمن؛ فرقاندوست حقیقی، کامبیز؛ مرادزاده فرد، مهدی. (1398). ماکیاولیسم ، پول پرستی، فرهنگ مشتری مداری و خرید اظهار نظر حسابرسی از سوی صاحبکار، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، دوره 8، شماره29، صص 161-147.
مهرانی، ساسان؛ ثقفی، علی؛ موسی خانی، محمد؛ سپاسی، سحر. (1390)، عوامل مؤثر بر تصمیم‌گیری اخلاقی حسابداران رسمی ایران، اخلاق در علوم و فناوری، دوره 6، شماره 3، صص 6-12.
نمازی، محمد؛ رجب‌دُری، حسین. (1397) ، اخلاق حرفه‌ای حسابرسی در ایران: تحلیل محتوا، مطالعات تجربی حسابداری مالی، دوره 15، شماره 59، صص 1-34.
نیک‌کار، جواد؛ نوروزی، فرزانه. (1394)، اخلاق حسابرسان و تأثیر بر اعتماد عمومی، نشریه حسابرس، شماره 76، صص 76-70.
دوره 7، شماره 14
اسفند 1401
صفحه 121-168

  • تاریخ دریافت 28 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 15 تیر 1402
  • تاریخ انتشار 29 اسفند 1401