دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

رتبه بندی عوامل موثر بر اجتناب مالیاتی شرکتی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، s.tayefeh@yahoo.com
2 استاد حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، نویسنده مسئول،
3 دانشیار حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین farzinrezaei@yahoo.com
4 استادیار حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، s.aliahmadi@khuisf.ac.ir
چکیده
بر اساس نظریه نمایندگی و با وجود عدم تقارن اطلاعاتی بین مؤدیان مالیاتی و دولت، به­طور طبیعی شرکت­ها سعی می­ کنند در پرداخت مالیات اجتناب کنند. از سوی دیگر دولت­ها با توجه به محدودیت­های موجود در تلاشند با شناسایی مؤدیان مالیاتی پرریسک، مطابق قوانین و مقررات، مالیات حداکثری را وصول کنند و پژوهش­گران این حوزه نیز به دنبال شناسایی عوامل مؤثر بر اجتناب مالیاتی هستند. این تحقیق با رویکردی کیفی-کمی و با هدف رتبه­ بندی عوامل موثر بر اجتناب مالیاتی شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران انجام شده است. برای انجام تحقیق حاضر، ابتدا با پرسش از 10 خبره دانشگاهی و مالیاتی (مستقل نظر از هم)، 37 عامل کمی مؤثر بر اجتناب مالیاتی در هشت بُعد، که بر اساس گزارش ­های منتشره در خصوص این شرکت­ها قابل اندازه ­گیری است، شناسایی شد. سپس این عوامل و متغیر وابسته، اندازه­ گیری و با استفاده از تکنیک معادلات ساختاری، اثرگذاری ابعاد، مورد آزمون قرار گرفت. در انتها براساس ابعاد تایید شده، با استفاده از پرسشنامه مقایسه زوجی توزیع شده بین همان خبرگان و تحلیل سلسله مراتبی، رتبه­ بندی انجام شد. جامعه آماری تحقیق شامل 77 شرکت بورسی بوده که به روش غربالگری انتخاب شدند و دوره زمانی آن، سال­های 1395-1391 است. مصاحبه با خبرگان در سال 1396 انجام و پرسشنامه­­های رتبه­ بندی نیز در سال 1397 توزیع شد. نتایج تحقیق نشان داد ابعاد تایید شده و رتبه ­بندی آنها به شرح زیر است: عوامل تجاری، عوامل راهبری شرکتی، عوامل مربوط به حسابرس، عوامل مربوط به گزارش‌های مالی، عوامل مربوط به صنعت، ویژگی­های عمومی، عوامل مربوط به بازار سرمایه و عوامل اجتماعی.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Ranking of Effective Factors on Corporate Tax Avoidance

نویسندگان English

siamak tayefeh 1
mohsen dastgir 2
farzin rezaee 3
saeid ali ahmadi 4
1 PHD student of Islamic azad university,Isfahan (khurasgan) branch ( s.tayefeh@yahoo.com)
2 full professor of Islamic azad university,Isfahan (khurasgan) branch (Corresponding Author),
3 Associate professor of Islamic azad university,Qazvin branch(farzinrezaei@yahoo.com)
4 Assistant professor of Islamic azad university,Isfahan (khurasgan) branch.(s.aliahmadi@khuisf.ac.ir)
چکیده English

The Hierarchy of Effective Factors on Corporate Tax Avoidance Because of the information asymmetry within taxpayers and governments, commonly, the taxpayers try avoid the payment of tax. The problem can be explained by Agency theory. On the other hand, governmants try to maximize receiving tax by recognizing risky taxpayers and researchers try to recognize effective factors on tax avoidance. The aim of the research is the hierarchy of effective factors on corporate tax avoidance on Tehran stock exchange. In this research, first, 37 quantity factors are recognized that affect on corporate tax avoidance in 8 dimensions by interview with academic and professional experts that can be measure by corporate reports.

Then the factors and dependent variable are measured and are tested the efficacy of the dimensions by structural equation model (SEM). Finally, based on confirmed dimensions, hierarcy is done by contributed analytic hierarchy process quastionaries with same experts. Statistic population in this research involves 77 companies listed in Tehran Stock Exchange during the period 2013-2017 that are selected by systematic delete. The interview with experts done at 2017 and questionaries contributed at 2018. Results show that the hierarchy of effective factors on corporate tax avoidance is: trading factors, corporate governance factors, auditor factors, financial reporting factors, industrial factors, public attributes, capital market factors and social factors.

کلیدواژه‌ها English

Tax Avoidance
Risky Taxpayers
Companies Public Information
Companies Private Information
آقایی، محمدعلی؛ حسنی، حسن و باقری، حسن. (1397)، نقش توانایی مدیریت در اجتناب مالیاتی شرکتی: شواهدی از بورس اوراق بهادار تهران، فصلنامه مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال 14، شماره 57، 1397، صص 24- 47.
اسعدی، عبدالرضا. (1395)، حاکمیت شرکتی و عملکرد شرکتهای هلدینگ و تابعه در بورس اوراق بهادار تهران، مجله راهبرد مدیریت مالی، سال چهارم، شماره پانزدهم، 1395، صص 151-129.
اسمعیلی، سعید؛ جبارزاده‌کنگرلوئی، سعید و متوسل، مرتضی. (1393)، بررسی رابطه هموارسازی سود مشمول مالیات با اجتناب مالیاتی و محتوای سود اطلاعاتی مشمول مالیات شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره بیست و چهارم، 1393، صص 113- 133.
افلاطونی، عباس و نعمتی، مرضیه. (1397)، نقش کیفیت گزارشگری مالی و کیفیت افشا در افزایش اعتبار تجاری: رویکرد متغیرهای ابزاری، بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، دوره 25، شماره اول، 1397، صص 20-1.
باقری، بهروز و عموری، مهدی. (1388)، شناسایی و اولویت بندی نسبت های مالی اثرگذار بر درآمد مشمول مالیات، فصلنامه تخصصی مالیات، شماره چهارم، صص 73-80.
برزگری خانقاه، جمال و فیض‌پور، محمدعلی. (1392)، حسابرسی مالیاتی مبتنی بر ریسک :تجاربی از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه"، مجله پژوهش‌های حسابداری، شماره 9، صص 23-43.
بحری ثالث، جمال؛ بهنمون، یعقوب و مددی زاده، ابراهیم. (1393)، ویژگیهای هیأت مدیره و استراتژی مالیاتی جسورانه، فصلنامه حسابداری مدیریت، سال هفتم، شماره بیست و دوم، صص 24-45.
بنی‌مهد، بهمن؛ عربی، سیدمهدی و حسن‌پور، شیوا (1397). پژوهش‌های تجربی و روش-شناسی در حسابداری، چاپ دوم. تهران: ترمه.
بهشتی، یعقوب و رویایی، رمضانعلی (1396)، بررسی رابطه بین فلسفه اخلاق فردی و نگرش فرار مالیاتی، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال دوم، شماره چهارم، صص 247-275.
حساس یگانه، یحیی و گل محمدی شورکی، مجتبی (1390)، رابطه بین نرخ مؤثر مالیات و ویژگی‌های شرکت‌ها، پژوهشنامه مالیات، شماره دوازدهم، 1390، صفحه 239-263.
حسنی القار، مسعود و صابر شعری، آناقیز. (1396)، بررسی تاثیر توانایی مدیریت بر اجتناب مالیاتی، مجله دانش حسابداری، دوره هشتم، شماره (1)، 1396، صفحه 107 تا 134.
خانی، عبدالله؛ ایمانی، کریم و ملایی، مهنام. (1393)، بررسی رابطه بین تخصص حسابرس در صنعت و اجتناب مالیاتی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، دانش حسابرسی، دوره13، شماره 25، صص 42-68.
خدادادی، ولی و تاکر، رضا. (1391)، تاثیر ساختار حاکمیت شرکتی بر عملکرد مالی و ارزش شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، شماره 15، 1391، صفحه 36-57.
خدامی‌پور، احمد و بزرایی، یونس. (1394)، تاثیر رقابت بازار محصول بر اجتناب مالیاتی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره بیست و هفت، صص 211 - 227.
خدامی پور، احمد؛ هوشمند زعفرانیه، رحمت اله و دلدار، مصطفی. (1392)، بررسی تأثیر نرخ مؤثر مالیاتی بر سیاست تقسیم سود در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره هفدهم، صص 32 تا 55.
خدامی‌پور، احمد و امینی‌نیا، میثم. (1392)، بررسی ارتباط اجتناب از پرداخت مالیات و هزینه بدهی و تاثیر مالکیت نهادی بر این رابطه، پژوهشنامه مالیات، شماره نوزدهم، صص135- 155.
خواجوی، شکرالله و کیامهر، محمد. (1394)، بررسی رابطه بین کیفیت حسابرسی و اجتناب مالیاتی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره بیست و ششم، صص 361-380.
دارابی، رویا؛ پاشانژاد، یوسف و تدوین فرد، اسماعیل. (1396)، بررسی رابطه مسوولیت اجتماعی، عملکرد اقتصادی و اجتناب مالیاتی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، مجله بررسیهای حسابداری و حسابرسی، دوره 4، شماره 15، صص 67-92.
دستگیر، محسن؛ ایزدی‌نیا، ناصر؛ عسکری، علی و رمضانی، مهدی. (1394)، ارائه مدل انتخاب برای حسابرسی مالیاتی مبتنی بر ریسک اشخاص حقوقی در ایران، پژوهشنامه مالیات، شماره 25، صص 340-365.
دیانتی دیلمی، زهرا؛ بنی‌مهد، بهمن و روستایی دره میانه، الهام. (1394)، رابطه بین استراتژی شرکتهای تجاری و سطح اجتناب مالیاتی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره 25، صص 123-156.
رحمانی، علی؛ ملانظری، مهناز؛ اربابی بهار، زهرا. (1393)، بررسی رابطه تفاوت مالیات تشخیصی و مالیات ابرازی با اجتناب از پرداخت مالیات، پژوهشنامه مالیات، شماره 25، صص 116-140.
رضایی، فرزین و رحیمی آتانی، هانیه. (1395)، رابطه بین مسئولیت‌‌پذیری اجتماعی، عملکرد مالی و ضریب واکنش سود شرکت‌ها، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین.
رضایی، معصومه و رضایی، فرزین. (1395)، ارتباط چسبندگی هزینه و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، شماره دوم، صص 163-191.
رضایی، فرزین و مظاهری، پریا. (1395)، تاثیر معامله با اشخاص وابسته بر اجتناب مالیاتی شرکتها، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین.
رمضان‌نیا،‌ حسن و رضایی، فرزین. (1396)، بررسی اثر مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت بر ریسک سیستماتسک و ریسک غیر سیستماتیک با استفاده از مدل تحلیل پوششی داده‌ها، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، شماره چهارم، صص 189-214.
فروغی، داریوش و محمدی، شکوفه. (1392)، بررسی رابطه بین اجتناب مالیاتی و ارزش و سطح نگهداشت وجه نقد شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره بیستم، صص 101 - 122.
سپاسی، سحر؛ پارساپور، محمدرضا و رضایت، محیا. (1396)، طراحی مدل مدل تاثیر بعد اقتصادی مسئولیت اجتماعی بر اجتناب مالیاتی با استفاده از رویکرد معادلات ساختاری، پژوهشنامه مالیات، شماره بیست و پنج، صص 31 - 68.
شوروزی، محمدرضا؛ خلیلی، محسن؛ سلیمانی، حمید و فروتن، امید. (1394)، ارتباط بین حاکمیت شرکتی و عملکرد شرکت بر مبنای رگرسیون فازی، پژوهشهای حسابداری مالی و حسابرسی، سال هفتم، شماره 25، صص 121-139.
شیبانی تذرجی، عباس؛ خدامی‌پور، احمد و پورحیدری، امید. (1397)،بررسی تاثیر تمرکز مشتری بر اجتناب مالیاتی، بررسیهای حسابداری و حسابرسی، دوره 25، شماره دوم، صص 214 -232.
لاری دشت بیاض، محمود؛ قایم مقامی، کامران و کهرمی، قاسم. (1395)، بررسی عوامل موثر بر فرار مالیاتی در استان خراسان جنوبی با تاکید بر مولفه‌های فرهنگی، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری – سال اول، شماره اول، صص 139- 164.
مجتهدزاده، ویدا؛ ابوحمزه، مینا و میرزایی، محمدمهدی. (1394)، تأثیر کیفیت افشای شرکتی بر کاهش گریز مالیاتی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهش‌های تجربی حسابداری، سال چهارم، 1394، شماره15، صص 1-21 .
مشایخی، بیتا و علی پناه، صبری. (1394)، تأثیر راهبری شرکتی بر رابطه‌ی بین اجتناب از مالیات و ارزش شرکت، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابداری، سال هفتم، شماره 25، صص 64-49.
مشایخی، بیتا و سیدی، سیدجلال. (1393)، راهبری شرکتی و اجتناب مالیاتی، مجله دانش حسابداری، سال ششم، صص 83-10.
موسوی، احمد؛ رضایی، فرزین و شاه‌ویسی فرهاد. (1396)، تبیین ایفای مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت‌ها و تاثیر آن بر خصوصیات کیفی اطلاعات مالی، فصلنامه حسابداری مدیریت، سال دهم، شماره سی و سوم،صص 89-109.
محمدی، جواد و فخاری، حسین. (1395)، تاثیر خودکنترلی و تعهدات دینی مدیران مالی بر کیفیت افشای اطلاعات، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، شماره دوم، صص 41-63.
مهرانی، کاوه و پروایی، اکبر. (1393)، کیفیت افشا در شرکتهای خانوادگی، بررسیهای حسابداری و حسابرسی، دوره 21، شماره چهارم، صص 540-527.
نیکبخت، محمدرضا و احمدخان‌بیگی، مصطفی. (1397)، تاثیر حاکمیت شرکتی بر کیفیت گزارشگری مالی: رویکرد یکپارچه، بررسیهای حسابداری و حسابرسی، دوره 25، شماره سوم، صص 444 -454.
هادیان، ابراهیم و تحویلی، علی. (1392)، شناسایی عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی در اقتصاد ایران، فصلنامه برنامه‌ریزی و بودجه، سال هجدهم، شماره 2، صص 58-39.
دوره 4، شماره 7
شهریور 1398
صفحه 309-341

  • تاریخ دریافت 08 بهمن 1397
  • تاریخ پذیرش 25 اسفند 1397
  • تاریخ انتشار 24 شهریور 1398