دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

تاثیر آگاهی و قضاوت اخلاقی حسابداران در تمایل به گزارش تخلفات مالی با تاکید بر نقش تعدیل‌گر شدت اخلاقی درک شده

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حسابداری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران (p.diba1367@gmail.com)
2 استادیار گروه حسابداری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران(نویسنده مسئول)
3 دانشیار گروه حسابداری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران (moradzadehfard@yahoo.com)
چکیده
رخداد تخلفات مالی اخیر در ایران ضمن تبعات منفی اقتصادی، سیاسی و اجتماعی آثار مخربی بر اعتماد عموم مردم وارد نموده است. گزارش تخلفات مالی، ابزار کنترلی مهمی در شناسایی و جلوگیری از تخلفات مالی محسوب می‌شود. مطالعات قبلی اذعان می‌دارند که تمایل به گزارش تخلفات تحت تأثیر عواملی قرار دارد که با شناسایی این عوامل می‌توان شناخت بهتری از ابعاد مبهم این پدیده کسب نمود. بنابراین شناخت عوامل مؤثر بر قضاوت­ها و تصمیم­های حسابداران و حسابرسان، می‌تواند در دست‌یابی به راه‌کارهایی که منجر به بهبود و ارتقاء رفتارهای اخلاقی از جمله گزارش تخلفات در حرفه حسابداری و حسابرسی می‌شود، راه‌گشا باشد. پژوهش حاضر با استفاده از ﻣﺪل تصمیم‌گیری اخلاقی "اﻗﺘﻀﺎیی ـ مساله"، در صدد است با تبیین تمایل حسابداران به گزارش تخلفات مالی با تاکید بر نقش تعدیل‌گر شدت اخلاقی درک شده، گامی در جهت کشف جنبه‌های جدید در حوزه گزارش تخلفات بردارد. این پژوهش، از نوع پژوهش‌های پیمایشی است و نمونه آماری پژوهش را 173 نفر از دانش‌آموختگان رشته حسابداران شاغل در بخش‌های مختلف شرکت‌های دولتی و خصوصی تشکیل می‌دهند.. اطلاعات مورد نیاز این پژوهش از طریق تکمیل پرسشنامه در سال 1399 و با روش نمونه‌گیری غیراحتمالی جمع‌آوری شده است. نتایج حاصل از آزمون فرضیه‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی نشان می‌دهد که آگاهی اخلاقی تاثیر مثبت و معناداری بر قضاوت اخلاقی حسابداران دارد و شدت اخلاقی درک شده در این رابطه نقش تعدیل‌گر ایفا می‌کند. همچنین نتایج نشان می‌دهد که قضاوت اخلاقی حسابداران تاثیر مثبت و معناداری بر تمایل آنان به گزارش تخلفات مالی به مراجع داخل و خارج سازمان دارد و این رابطه به‌واسطه متغیر شدت اخلاقی درک شده تعدیل نمی‌گردد. به‌طور کلی نتایج بیانگر آن است که ﻣﺪل تصمیم‌گیری اخلاقی اﻗﺘﻀﺎیی ـ مساله، تا حدودی منجر به درک بهتری از عوامل موثر بر گزارش تخلفات مالی می‌گردد. لذا ضروری است که یکی از عمده‌ترین دغدغه‌‌های حسابداران در سطوح مختلف مدنظر قرادادن اخلاق و اصول اخلاقی برای ایجاد بستری مناسب برای بهبود عملکرد حرفه حسابداری باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Effect of accountants’ moral awareness and moral judgement on whistleblowing intention: The moderating role of perceived moral intensity

نویسندگان English

paria dibakia 1
azam shokri cheshmeh sabzi 2
mahdi moradzadeh fard 3
1 Ph.D Student of Accounting, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran ( (p.diba1367@gmail.com)
2 Assistant Professor of Accounting, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran
3 Associate Professor of Accounting, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran (moradzadehfard@yahoo.com)
چکیده English

Recent financial wrongdoings in Iran have had negative economic, political and social consequences and have eroded public trust. Whistleblowing is an important control mechanism for detecting and preventing financial wrongdoings. Studies have shown that whistleblowing intention is influenced by a variety of factors. Understanding the factors that influence the judgements and decisions of accountants and auditors can help promote moral behaviors such as whistleblowing in the accounting and auditing professions. The present research uses the issue-contingent model to explain new aspects of whistleblowing by examining accountants’ propensity to report financial wrongdoings with an emphasis on the mediating role of perceived moral intensity. This research uses a survey methodology and the sample consists of 173 accounting graduates working in various departments of public and private companies who are selected using non-probabilistic sampling. The required data are collected from 173 questionnaires completed by accountants in 2020. Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) is used for data analysis. The results show that moral awareness has a significant positive effect on accountants’ moral judgement, and perceived moral intensity plays a moderating role in this relationship. The results also indicate that accountants’ moral judgement has a significant positive effect on their intention to report financial wrongdoings to internal and external authorities, but this relationship is not moderated by perceived moral intensity. Overall, the results suggest that the issue-contingent model of ethical decision making contributes to a better understanding of key factors in whistleblowing intention. Therefore, it is necessary for accountants at different levels to consider morality and ethical principles to create an environment that is conducive to better accounting performance.

کلیدواژه‌ها English

Moral awareness
moral judgement
Whistleblowing
issue-contingent model of ethical decision making
بولو، قاسم و اکبریان شورکایی، رضا. (1396)، بررسی رابطه پدیده تماشاگری، قدرت شواهد و مسئولیت ادراک‌شده با احتمال گزارشگری تقلب، دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال دوم، شماره3، صص ۱-۳۲.
بیگی هرچگانی، ابراهیم؛ بنی مهد، بهمن؛ رئیس‌زاده، سید محمدرضا؛ رویایی، رمضانعلی. (1395)، ارزش‌های انگیزشی و هشداردهی اخلاقی حسابرسان درباره خطاکاری، اخلاق در علوم و فنّاوری، سال دوازدهم، شماره 4، صص 2-16.
بیگی هرچگانی، ابراهیم؛ بنی مهد، بهمن؛ رئیس‌زاده، سید محمدرضا؛ رویایی، رمضانعلی. (1395)، بررسی تاثیر ویژگی رفتاری فرصت طلبی بر هشداردهی حسابرسان، دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال اول، شماره ۲، صص 65-95.
جعفری، علیرضا؛ فروغی، میثم؛ نادری بنی، رحمت‌اله. (1393). عوامل موثر بر قضاوت‌های اخلاقی در بین جامعه حسابداران رسمی ایران، فصلنامه علمی پژوهشی حسابداری مالی، سال ششم، شماره 22، صص133-114.
حاجیها، زهره و راشکی گزنه، علی. (1396)، رابطۀ اخلاق حسابداری با توان تصمیم گیری و رفتار مدیران، اخلاق در علوم و فنّاوری، سال دوازدهم، شماره 2، صص ۱۵۵-۱۶۰.
دریایی، مجید؛ هاشم نیکو مرام؛ خان محمدی، محمد حامد. (1399)، تأثیر فرهنگ سازمانی بر گزارش خطا کاری سازمانی در حرفه حسابرسی، پژوهش‌های حسابداری مالی وحسابرسی، شماره 46، صص 27-50.
دلاور، علی. (1388)، مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی، تهران: انتشارات رشد.
رسولی، نسرین و ترابی، محمد امین. (1397)، گام به گام با SMART PLS 3، تهران: مولفین طلایی.
ساریخانی، مهدی؛ ایزدی‌نیا، ناصر؛ دائی کریم‌زاده، سعید. (1397)، بررسی عوامل موثر بر قصد گزارشگری تقلب با استفاده از مثلث تقلب و تئوری رفتار برنامه‌ریزی شده: از دیدگاه حسابداران، دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال سوم، شماره 6، صص 105-135.
ساریخانی، مهدی؛ ایزدی‌نیا، ناصر؛ دائی کریم‌زاده، سعید. (1398)، بررسی قصد گزارشگری تقلب با استفاده از تئوری رفتار برنامه‌ریزی شده و نقش تعدیل‌گری شدت اخلاقی، دانش حسابداری مالی، سال ششم، شماره 1، صص 75-105.
سپاسی، سحر. (1390)، تدوین مدل تصمیم‌گیری‌های اخلاقی حسابداران رسمی با رویکرد بومی، رساله دوره دکتری حسابداری، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران.
سرلک، نرگس. (1387)، اخلاق حسابداری، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، سال سوم، شماره 1و2، صص 71-82.
عاطفی، مرجان و برزگر، الهه. (1396)، رابطۀ اخلاق پولی و ادراک اخلاقی دانشجویان حسابداری با درک اقدامات تردیدآمیز، اخلاق در علوم و فنّاوری، سال دوازدهم، شماره 2، صص۱۱۷-۱۲۶.
عسگری، مرتضی. (1392)، بررسی رابطه بین مسائل اخلاقی و تصمیم گیری حسابرسان، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی.
فیروزی، مریم و برزگر الهه. (1397)، رابطه میان جنبه‌های موقعیتی حسابداران و تصمیم به اعلام و انتشار اقدامات غیراخلاقی، اخلاق در علوم و فنّاوری، 13سال سیزدهم، شماره 2، صص ۱۱۹-۱۲۸.
کابلی، مونا سادات؛ رحمانی، علی؛ نیکومرام، هاشم؛ رهنمای رودپشتی، فریدون. (1399)، اثربخشی ارزش‌های انگیزشی شوآرتز و اخلاق حرفه‌ای حسابداری بر گزارشگری مالی متقلبانه، فصلنامه علمی ـ مطالعات تجربی حسابداری مالی،شال هفدهم، شماره 66، صص 50-27.
کاشانی‌پور، محمد؛ کرمی، غلامرضا؛ خنیفر، حسین؛ شعبانی، کیوان. (1398) بررسی قصد هشداردهی حسابرسان مستقل درباره خطاکاری: کاربرد نظریه رفتار برنامه ریزی شده، دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال چهارم، شماره 8، صص 63-91.
گرکز، منصور و دازه، نوشین. (1394)، رابطۀ بین استدلال اخلاقی، طرز تفکر، نیت و تمایل اخلاقی حسابداران رسمی، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، سال دهم، شماره1، صص 115-123.
گلدوست، مجید؛ طالب نیا، قدرت الله؛ اسماعیل زاده مقری، علی؛ رهنمای رودپشتی، فریدون؛ رویایی، رمضانعلی. (1397)، ارزیابی تأثیر ادراک اخلاقی و شهود بر قضاوت اخلاقی حسابداران نسبت به گزارش تخلفات تخلفات مالی در بخش عمومی، دانش حسابداری مالی، سال پنجم، شماره 3، صص 1-24.
مومنی، منصور و فعال قیومی، علی. (1394)، تحلیل‌های آماری با استفاده از SPSS، تهران: گنج شایگان.
مهدوی، غلامحسین و قاسمی، میثم. (1388)، تأثیر سازه‌های اجتماعی قانون‌گرایی، اطمینان‌طلبی، سطح تحصیلات، فردگرایی، جنسیت، رشته‌ی تحصیلی و سابقه‌های ‌کاری بر افشاگری مالی، پیشرفت‌های حسابداری، سال اول، شماره 1، صص 215-191.
نژادتولمی، بابک؛ رهنمای رودپشتی، فریدون؛ نیکو مرام، هاشم؛ وکیلی فرد، حمید رضا. (1398). بررسی تمایل به افشاگری تقلب حسابداری در بین حسابداران بخش خصوصی و عمومی مبتنی بر عدالت رویه ای، تعاملی و توزیعی. دانش حسابداری مالی, سال ششم، شماره4، صص 47-75.
نمازی, محمد و ابراهیمی، فهیمه. (1393)، بررسی تأثیر متغیر تعدیلی شدت اخلاقی ادراک شده بر قصد گزارش داخلی موارد تقلب توسط حسابداران، بررسی‌های حسابداری، سال دوم، شماره 5، صص109-133.
نمازی، محمد و ابراهیمی، فهیمه. (1395)، مدل‌بندی و تعیین اولویت عوامل مؤثر بر قصدگزارش تقلب‌های مالی توسط حسابداران، مطالعات تجربی حسابداری مالی، شماره 49، صص 1-28.
نمازی، محمد و رجب دری، حسین. (1398)، آزمون "الگوی کاربردی توسعه پایدار اخلاق حرفه‌ای حسابداری" با استفاده از تحلیل عاملی تائیدی، پژوهش‌های حسابداری مالی وحسابرسی، شماره 43، صص1-26.
هیر، جوزف؛ هالت، توماس؛ رینگل، کریستن؛ سارستد، مارکو (1393)، مدلسازی معادلات ساختاری کمترین مربعات جزئی (PLS-SEM)، ترجمه دکتر آذر و غلامزاده، تهران، انتشارات نگاه دانش (2013).
دوره 6، شماره 12
اسفند 1400
صفحه 168-212

  • تاریخ دریافت 24 آبان 1399
  • تاریخ پذیرش 10 دی 1399
  • تاریخ انتشار 11 اسفند 1400