دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

تعارض شناختی و تردید حرفه‌ای حسابرس

نویسندگان
1 استادیار حسابداری، دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران. (n.yousefzadeh@vru.ac.ir).
2 استادیار حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.(نویسنده مسئول)
3 استادیار حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.( Pouryousof@pnu.ac.ir)
چکیده
تردید حرفه‌ای به عنوان یک نیاز اساسی برای کیفیت حسابرسی، بر پیوند و ارتباط حیاتی بین قضاوت‌های مبتنی بر تردید حرفه‌ای و اقدامات مبتنی بر تردید حرفه‌ای استوار است. پژوهش حاضر به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه فشارها (انگیزه‌ها) در محیط حسابرسی می‌تواند کیفیت حسابرسی را به دلیل انفصال بین قضاوت مبتنی بر تردید حرفه‌ای (ارزیابی ریسک) و اقدام مبتنی بر تردید حرفه‌ای (آزمون‌های حسابرسی) کاهش دهد. در همین راستا، یک مطالعه آزمایشی به منظور بررسی تاثیر تعارض شناختی بر تردید حرفه‌ای حسابرسان و ارزیابی بعدی آن‌ها از تردید حرفه‌ای انجام شده است. نمونه آماری پژوهش 91 نفر متشکل ازحسابرسان، حسابرسان ارشد، سرپرستان، سرپرستان ارشد، مدیران و شرکای شاغل در موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار تهران در سال 1403 است که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده است. به منظور آزمون فرضیه‌های پژوهش از آزمونt مستقل استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که حسابرسان هنگامی که در راستای قضاوت مبتنی بر تردید حرفه‌ای بالا، موفق به انجام اقدامات مبتنی بر تردید حرفه‌ای بالا نمی‌شوند و تعارض شناختی را تجربه می‎نمایند، نگرش خود را در مورد اقدامات مبتنی بر تردید حرفه‌ای با رتبه پایین به سمت بالا (رتبه بالاتر) تغییر می‌دهند. همچنین، حسابرسانی که با تعارض شناختی مواجه می‌شوند، در ارزیابی خود از ریسک (قضاوت مبتنی بر تردید حرفه‌ای)، به سمت پایین تجدید نظر می‌نمایند. این امر، منجر به تردید حرفه‌ای کلی کمتر و در نتیجه کیفیت حسابرسی پایین‌تر می‌گردد. بر اساس این یافته‌ها، بهبود کیفیت حسابرسی می‌تواند با تقویت پیوند حیاتی بین قضاوت مبتنی بر تردید حرفه‌ای (ارزیابی ریسک) و اقدامات مبتنی بر تردید حرفه‌ای (آزمون‌های حسابرسی) صورت گیرد. این یافته‌ها می‌تواند در راستای بهبود کیفیت حسابرسی برای موسسات حسابرسان، جامعه حسابداران رسمی و سیاست گذاران مفید واقع شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cognitive Dissonance and Auditor Professional Skepticism

نویسندگان English

nasrin yousefzadeh 1
zahra Masoumi Bilondi 2
Azam pouryousof 3
1 Assistant Professor of Accounting Department, Vali -e- Asr University of Rafsanjan, Rafsanjan, Iran. (n.yousefzadeh@vru.ac.ir)
2 Assistant Professor of Accounting Department, Payame noor university, Tehran, Iran.(Corresponding Author)
3 Assistant Professor of Accounting Department, Payame noor university, Tehran,Iran .(Pouryousof@pnu.ac.ir)
چکیده English

Professional skepticism, as a fundamental requirement for audit quality, is based on the vital link between judgment based on professional skepticism and actions based on professional skepticism. The present study investigates how pressures (incentives) in audit environment can reduce audit quality due to the disconnection between judgment based on professional skepticism (risk assessment) and action based on professional skepticism (audit tests). In this regard, experimental research was conducted to investigate the effect of cognitive dissonance on auditor professional skepticism and their subsequent assessment of professional skepticism. The statistical sample of the research is 91 people consisting of auditors, senior auditors, supervisors, senior supervisors, managers and partners working in the trusted auditing institutions of the Tehran Stock Exchange and Securities Organization in 2024 which were selected by available sampling method. In order to test research hypotheses, independent t-test was used. The results indicate that when auditors fail to perform high professional skepticism-based actions in line with high professional skepticism judgments and experience cognitive conflict, they change their attitude towards low-ranking professional skepticism-based actions to higher (higher rank). Also, auditors who experience cognitive conflict revise their assessment of risk (professional skepticism-based judgment) downwards. This leads to less overall professional skepticism and, as a result, lower audit quality. Based these findings, improving audit quality can be done by strengthening the critical link between judgment based on professional skepticism (risk assessment) and actions based on professional skepticism (audit tests). These findings can be useful for audit institutions, official auditors community and policy makers in order to improve audit quality.

کلیدواژه‌ها English

professional skepticism
Cognitive dissonance
Audit Quality
امانی، کوروش؛نیکومرام، هاشم؛ بنی مهد، بهمن؛ طالب نیا، قدرت اله. (1399)، رابطه میان عملکرد شناختی حسابرس و تردید حرفه ای، بورس اوراق بهادار،سال سیزدهم، شماره 52، صص 115-139.
بخشی، مجید؛ آذین فر، کاوه ؛نبوی چاشمی، سیدعلی. (1401)، بررسی تاثیر فشار زمانی حسابرس بر کیفیت حسابرسی و کیفیت سود با تأکید بر نقش تعدیلی استرس کاری حسابرسان. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، سال یازدهم، شماره 43، صص 80-67.
بنی طالبی دهکردی، بهاره و غفوری نژاد، عبداله. (1399)، تبیین بکارگیری استرتژی های نوآوردر سیستم حسابداری مدیریت از منظر تئوری ناهماهنگی شناختی، حسابداری مدیریت، سال سیزدهم، شماره 46، صص137-152.
جعفری، محبوبه؛ پورحیدری، امید و خدامی‌پور، احمد. (1402)، تاثیر نقطه نظر شریک موسسه حسابرسی از احتمال تقلب و جهت‌گیری تردیدگرایانه حسابرسان بر تردید حرفه‌ای حسابرسان. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. سال هشتم، شماره شانزدهم، صص241-۲۷۶.
جعفری، محبوبه؛ پورحیدری، امید؛ خدا می‌پور، احمد. (1403)، تاثیر نقطه‌نظر شریک موسسه حسابرسی از احتمال تقلب و جهت‌گیری تردیدگرایانه بر تردید حرفه‌ای حسابرسان، دو فصلنامه حسابداری ارزشی رفتاری، سال هشتم، شماره 16، صص 241-276.
حسن ملکی، علیرضا؛ عبدلی، محمدرضا؛ عبدالهی، احمد و عباسی، ابراهیم. (1399)، تدوین مدل کیفی تردید حرفه‌ای حسابرسان: از دیدگاه شرکای مؤسسه‌های حسابرسی و مدیران جامعه حسابداران رسمی ایران. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال پنجم، شماره نه، صص ۵۵-۷۹.
حیدر، مجتبی و نیکومرام، هاشم. (1397)، سبکهای تفکر و تردید حرفه ای در حسابرسی (آزمون نظریه خود حکومتی ذهن)، حسابداری ارزشی و رفتاری،سال سوم، شماره 5، صص151-185.
دانایی فرد، حسن، الوانی، سید مهدی و آذر، عادل. (1398)، روش شناسی پژوهش‌های کمی در مدیریت: رویکرد جامع، تهران: انتشارات صفار، چاپ سیزدهم.
سپاسی، سحر و دیناربر، مینا. (1394)، ارائه مدلی تبیینی به منظور شناسایی عوامل مؤثر بر تردید حرفه‌ای حسابداران رسمی با رویکرد تحلیل عاملی اکتشافی و مدلسازی معادلات ساختاری، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، سال چهارم، شماره 15، صص 116-107.
ستوده، مسعود؛ پورحیدری، امید و خدامی‌پور، احمد. (1402)، بررسی تأثیر فشار شغلی و تردید حرفه‌ای بر قضاوت حسابرس، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، شماره 58، صص 5-28.
سیدزاده کوه کمر, سید احمد؛ علی نژاد سارو کلائی, مهدی؛ فضل زاده, علیرضا؛ زینالی, مهدی. (1404). الگوی مفهومی تردید حرفه‌ای حسابرسان با استفاده از تحلیل دلفی. بررسی‌‌های حسابداری و حسابرسی، دوره 32 شماره 1، صص 198-223.
صفری، محمد و محمودآبادی، حمید. (1401)، تاثیر فشار بودجه زمانی بر کاهش کیفیت حسابرسی با توجه به نقش میانجی تحریک استرس حسابرس و نقش تعدیلگر فرهنگ اخلاقی سازمانی، مدیریت و حسابداری در هزاره سوم، شماره 22، صص 176 تا 193 .
صفی خانی، رضا؛ صفرزاده، محمدحسین؛ اثنی عشری، حمیده. (1401)، بررسی رابطه تردید حرفه ای, شناخت صاحب کار و قضاوت حسابرس، دانش حسابداری، سال سیزدهم، شماره 1، صص 59-82.
غلامرضایی، محسن و حسنی، محمد. (1398)، تأثیر اختلالات شخصیت بر تردید حرفه ای حسابرسان مستقل. دانش حسابداری، سال دهم، شماره 2، صص43-76.
غلامرضایی، محسن، و حسنی، محمد. (1396)، نقش طرز تفکر, ارزش های اخلاقی و انحراف های رفتاری در میزان تردید حرفه ای حسابرسان، پژوهش های کاربردی در گزارشگری مالی،سال ششم،شماره 11،صص 47-84.
فتحی، زهرا؛ بیرجندی، حمید؛ افضلی، سیده حوا و بیرجندی، مسعود. (1402)، تأثیر استقلال، حرفه‌ای بودن، تردید حرفه‌ای و فشار بودجه زمانی بر کیفیت حسابرسی با توجه به نقش تعدیلگر استدلال اخلاقی، رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، سال هفتم، شماره 91، صص 1317-1344.
کارگزار، فاطمه، بذرافشان، آمنه، و مهدوی پور، علی. (1398)،بررسی رابطه بین مزاج و تردید حرفه ای حسابرسان، مجله دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه، سال هفتم، شماره 3، صص 75-64.
کریستینسن، لاری‌بی، (1396)، روش شناسی آزمایشی، (ترجمه: علی دلاور)، تهران: انتشارات رشد 2006.
مهرانی, ساسان و نعیمی, مهدیس. (1382)، تئوری اخلاقی و تاثیر فشار بودجه زمانی بر رفتار حسابرسان مستقل، بررسی‌‌های حسابداری و حسابرسی، سال دهم، شماره 32،صص 43-61.
مهرانی، نیوشا و بنی مهد، بهمن. (1400)،تاثیر سبک های شناخت نوگرا و نوگریز بر تردید حرفه ای حسابرس، پژوهشهای حسابرسی حرفه ای، سال دوم، شماره 5، صص 56-69.
یوسف‌زاده، نسرین؛ پورحیدری، امید؛ خدامی‌پور، احمد. (1399)، بررسی تاثیر اطلاعات نامربوط و خطای جزئی در مدارک صاحبکار بر قضاوت تردیدآمیز حسابرس، پژوهشهای کاربردی در گزارشگری مالی، دوره نهم، شماره16 ، صص 35-66.
دوره 9، شماره 18
اسفند 1403
صفحه 1-46

  • تاریخ دریافت 13 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 08 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 29 اسفند 1403