دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

بررسی تأثیر دانش مالی بر تمایل به سرمایه‌گذاری پرخطرسهامداران انفرادی بازار سرمایه: نقش میانجی عناصر اصلی تئوری رفتار برنامه‎‌ریزی شده و نقش تعدیلگر ریسک‌پذیری

نویسندگان
1 استادیار، گروه حسابداری، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.(نویسنده مسئول)
2 دکتری حسابداری، گروه حسابداری، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.saharyousefizadeh@yahoo.com
3 کارشناس ارشد حسابداری، گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. f.piri1374@yahoo.com
چکیده
باتوجه به اینکه در بازارهای مالی نوظهوری مانند ایران، تصمیم‌های سرمایه‌ گذاری عمدتاً تحت تأثیر عوامل شناختی، اجتماعی و روان‌شناختی قرار می‌گیرند، ضروری است که با شناسایی و تحلیل عواملی که می‌توانند کیفیت تصمیم‌گیری و فرآیند مشاوره مالی را ارتقا دهند، زمینه برای بهبود این تصمیم‌ها فراهم شود. براین اساس هدف از پژوهش حاضر، بررسی تأثیر دانش مالی، عناصر اصلی تئوری رفتار برنامه­ریزی شده (نگرش نسبت به رفتار مالی، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتار درک شده) بر تمایل به سرمایه‌گذاری پرخطر سهامداران انفرادی بورس اوراق بهادار تهران در سال 1403 با تأکید بر نقش تعدیل‌گر ریسک‌پذیری است. نمونه پژوهش شامل 384 سهامدار انفرادی بود که به روش نمونه‌گیری غیراحتمالی در دسترس انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها و آزمون فرضیه‌ها، از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار SmartPLS استفاده شده است. یافته‌های حاکی از آن است که دانش مالی، به‌صورت معنادار و با اثر مستقیم مثبت، نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتار ادراک‌ شده سهامداران انفرادی بازار سرمایه را تقویت می‌کند. همچنین، دانش مالی به‌طور غیرمستقیم و از مسیر تقویت همین سازه‌های شناختی و رفتاری، تمایل سهامداران به سرمایه‌گذاری پرخطر را نیز افزایش می‌دهد. افزون براین، ریسک‌ پذیری به‌عنوان یک متغیر تعدیل‌کننده، شدت اثر هنجارهای ذهنی بر تمایل به سرمایه‌ گذاری پرخطر را افزایش می‌دهد، اما نمی‌تواند رابطه بین نگرش نسبت به رفتار مالی و کنترل رفتار ادراک‌شده با تمایل به سرمایه‌گذاری پرخطر را تعدیل کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ارتقای دانش مالی، تقویت نگرش مالی مثبت، افزایش کنترل رفتار ادراک‌شده و توجه به ریسک‌پذیری می‌تواند سرمایه‌گذاران را برای تصمیم‌گیری‌های پرخطر آگاهانه آماده کند. این یافته‌ ها برای مشاوران مالی، برنامه‌ریزان آموزشی و سیاست‌ گذاران بازار سرمایه کاربردی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Impact of Financial Knowledge on Individual Investors’ Willingness to Undertake High-Risk Investments: Mediating Role of Key Elements of the Theory of Planned Behavior and Moderating Role of Risk Tolerance

نویسندگان English

Mahdi Saghafi 1
Sahar Yousefizadeh 2
Fatemeh Piri 3
1 Assistant Professor, Department of Accounting, Payame Noor University, Tehran, Iran. (Corresponding Author)
2 Ph.D. in Accounting, Department of Accounting, ‎ Ilam University, Ilam, Iran.‎ saharyousefizadeh@yahoo.com
3 MSc. in Accounting, Payame Noor University, Tehran, Iran. f.piri1374@yahoo.com
چکیده English

In emerging financial markets such as Iran, investment decisions are largely influenced by cognitive, social, and psychological factors. Therefore, it is essential to identify and analyze the elements that can enhance the quality of decision-making and the financial advisory process, creating a basis for better investment decisions. Accordingly, the present study aims to examine the effects of financial knowledge and the core components of the Theory of Planned Behavior (namely, financial attitude, subjective norms, and perceived behavioral control) on individual shareholders’ intention to engage in high-risk investments on the Tehran Stock Exchange in 2024, with a focus on the moderating role of risk tolerance.

The study sample consisted of 384 individual shareholders, selected through convenience sampling. Data were analyzed, and hypotheses were tested using structural equation modeling in SmartPLS. The findings indicate that financial knowledge significantly and directly strengthens individual shareholders’ financial attitudes, subjective norms, and perceived behavioral control. In addition, financial knowledge indirectly increases investors’ willingness to undertake high-risk investments by reinforcing these cognitive and behavioral constructs.

Furthermore, risk tolerance acts as a moderating variable, intensifying the effect of subjective norms on the intention to invest in high-risk assets; however, it does not moderate the relationships between financial attitude or perceived behavioral control and high-risk investment intention. Overall, the results suggest that enhancing financial knowledge, fostering positive financial attitudes, increasing perceived behavioral control, and taking into account differences in risk tolerance can better prepare investors for informed decision-making in high-risk contexts. These insights have practical implications for financial advisors, educational planners, and policymakers in the capital market.

کلیدواژه‌ها English

Financial Knowledge
Attitude Toward Financial Behavior
Subjective norms
Perceived Behavioral Control
Risk Tolerance
Individual Investors
آقایی، محمدعلی؛ رضا زاده، جواد؛ اسماعیلی نسب، مریم؛ میرهادی، سید امیرحسین. (1401). بررسی‌ عوامل‌ روانشناسی‌ تاثیرگذار بر قصد فردی‌ در هر یک از روش‌های مدیریت‌ سود: کاربست تئوری رفتار برنامه ریزی شده. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. ۷ (۱۴) :۲۸۹-۳۲۵.
پناهی، بلال؛ فتحی، محمد رضا؛ مهدیه نجف آبادی، علی؛ رضی محب سراج، سمیه. (1401). بررسی الگوی ارتباطی بین رفتارهای گذشته و سواد مالی با قصد سرمایه‌گذاری در بازار سهام با نقش میانجی متغیرهای فردی. توسعه و سرمایه, 7(2), 173-189.
ثابت، سیدامیر؛ آیباغی اصفهانی؛ عبدالباقی عطاآبادی. (۱۴۰۴). تحلیل مقایسه‌ای سوگیری‌های رفتاری مؤثر بر تصمیمات سرمایه‌گذاران: شواهدی از فراتحلیل پژوهش‌های تجربی مالی رفتاری. مدیریت دارایی و تأمین مالی، ۱۳(۴)، ۵۷-۷۶.
جمعه‌خان، همدرد. (۱۴۰۴). بررسی تأثیر سواد مالی، استراتژی سرمایه‌گذاری و اهداف توسعه پایدار بر سودآوری سازمانی با تعدیل‌گری حمایت دولت. کنفرانس ملی مدیریت و اقتصاد. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
جهانگیر فیض آبادی, احمد . (1404). چارچوب سیاستی برای ارتقای سواد مالی در ایران. تحقیقات مالی، سال 27، دوره 1، صص 114-139.
حامدی، فاطمه؛ ملانظری، مهناز؛ شعاع کاظمی، مهرانگیز؛ رحمانی، علی. (1401). بررسی کاربرد تئوری‌های انتشار نوآوری و رفتار برنامه‌ریزی‌شده در فرایند پذیرش گزارشگری یکپارچه توسط مدیران دانشگاه‌های ایران. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری.۷ (۱۴) :۷۹-۱۱۷.
حسن‌زاده، آتنا؛ دهقان، عبدالمجید؛ علیخانی، محسن. (۱۳۹۸). تأثیر سواد مالی و درک ریسک بر انتخاب سرمایه‌گذاری در بورس اوراق بهادار تهران. مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار (مدیریت پرتفوی)، سال ۱۰، دوره ۴۱، صص ۹۰–۱۰۸.
شاهعلی‌زاده، رامین؛ نیکومرام، هاشم؛ حیدرپور، فرزانه. (1400) نقش رهبری اخلاقی، هویت حرفه‌ای و هویت سازمانی بر قصد هشداردهی خطاکاری حسابرسان مستقل. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. ۶ (۱۲) :۲۱۳-۲۴۶.
صادقی یخدانی، غزل؛ اژدری، علی؛ اشکورجیری، همایون. (1403). تأثیر باورها و وسعت تعاملات اجتماعی سرمایه‌گذاران بر تمایل به سرمایه‌گذاری آن‌ها با توجه به نقش تعدیل‌کنندگی سواد مالی. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. ۹ (۱۸) :۴۱۹-۴۶۳
طوطیان، صدیقه؛ سیده‌زاده، ساینا. (۱۴۰۰). رابطه سواد مالی با شرایط وام‌دهی بانک‌های تجاری و دسترسی به اعتبارات رسمی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. مطالعات کمی در مدیریت، سال ۱۲، دوره ۴۴، صص ۷۵–۱۰۶.
عارف منش، زهره؛ دهقانی اشکذری، محمد مهدی؛ احمدی، زهرا؛ صفاری کرمانی، حمیده. (1402). بهزیستی روانشناختی و تصمیم‌گیری اخلاقی حسابداران با نقش میانجی تمایل به ریسک‌پذیری فردی: مطالعه موردی حسابداران شرکت‌های کاشی استان یزد. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. ۸ (۱۵) :۷۵-۱۲۰.
کریمیان، محمدرضا. (۱۴۰۳). رفتار برنامه‌ریزی‌شده و تمایل به سرمایه‌گذاری در بورس با نقش میانجی هوش مالی. دوازدهمین کنفرانس بین‌المللی تحقیقات بین‌رشته‌ای در مدیریت، حسابداری و اقتصاد در ایران، تهران.
محمدی، کوهسار؛ طولیان‌اصفهانی، صدیقه؛ ولیخانی، ماشاءاله. (۱۳۹۷). بررسی تأثیر سواد مالی بر میزان مشارکت سرمایه‌گذاری در شرکت‌های بورس اوراق بهادار تهران. چهارمین کنفرانس ملی توانمندسازی جامعه در حوزه علوم انسانی و مطالعات مدیریت، تهران.
مدنی، مهدی؛ نبی‌زاده، احمد. (۱۴۰۳). بررسی تأثیر سواد مالی بر قصد سرمایه‌گذاری در بازار سهام با در نظر گرفتن گرایش و کنترل‌های رفتاری سرمایه‌گذاران و تأکید بر هنجارهای اخلاقی و ذهنی. راهبرد مدیریت مالی، سال ۱۲، دوره ۲، صص ۱۱۳–۱۳۲.
مقصودی، نصراله؛ نظری، سمانه. (۱۴۰۲). اهمیت سواد مالی برای تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه (مرور ادبیات). نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، سال ۷، دوره ۲۷، صص ۱۴۳۵–۱۴۵۵.
میرمحمدی‌صدرآبادی، محمد؛ شاکریان، حامد. (۱۳۹۸). بررسی نقش سواد مالی و دانش مالی در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران جهت سرمایه‌گذاری. مدیریت کسب‌وکار، سال ۱۱، دوره ۴۳، صص ۳۱۱–۳۳۵.
نداف، مهدی؛ سینایی، حسنعلی؛ دزفولی، هاجر. (۱۳۹۴). نقش ویژگی‌های روان‌شناختی در رفتار سرمایه‌گذاران در بورس اوراق بهادار تهران. پژوهش‌های روانشناختی در مدیریت، ۱(۱)، ۹-۲۹.
نظری‌پور، محمد؛ زکی‌زاده، بابک. (۱۴۰۱). تحلیل رفتار سرمایه‌گذاران حقیقی براساس تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده: با تأکید بر خوش‌بینی–بدبینی و سواد مالی. پژوهش‌های مالی و رفتاری در حسابداری، سال ۲، دوره ۴، صص ۶۴–۸۳.
یزدانیان، نرگس؛ سابقی، هدیه. (۱۳۹۸). کاربرد تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده در تصمیمات سرمایه‌گذاری در ابزارهای نوین مالی اسلامی. پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، سال ۴، دوره ۱، صص ۶۸–۷۹.
یوسف‌نژاد، ربابه؛ ملکیان‌کله‌بستی، اسفندیار. (۱۴۰۴). تأثیر رفتار مالی، دانش مالی، نگرش مالی و عوامل فردی- اجتماعی بر رفتار سرمایه‌گذاران. دانش سرمایه‌گذاری، سال ۱۴، دوره ۵۵، صص ۲۲۷–۲۴۲.
دوره 10، شماره 19
فروردین 1404
صفحه 205-245

  • تاریخ دریافت 28 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 31 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 16 اردیبهشت 1405