دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

الگوی یکپارچه‌سازی تأثیرات زیست‌محیطی در گزارشگری مالی: چارچوبی برای افشا و حسابداری پایدار

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حسابداری، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.a.attaobaid@urmia.ac.ir
2 دانشیار، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران (نویسنده مسئول).
3 دانشیار، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. p.piri@urmia.ac.ir
چکیده
هدف این پژوهش، طراحی و ارائه الگویی برای افشا و گزارشگری هزینه‌ یابی زیست‌ محیطی و حسابداری پایدار است که چارچوبی برای یکپارچه‌ سازی تأثیرات زیست‌ محیطی در صورت‌ های مالی فراهم می‌آورد. این تحقیق در سال 1403 و در پاسخ به آگاهی روز افزون از مسائل زیست‌ محیطی و تأثیر آن‌ ها بر پایداری کسب‌ و کار انجام می‌شود. پژوهش حاضر از نظر هدف، اکتشافی بوده و با رویکرد کیفی اجرا گردیده است. در بخش کیفی، با استفاده از روش تئوری داده‌ بنیاد، 13 نفر از خبرگان دانشگاهی، مدیران و کارشناسان ارشد حوزه حسابداری زیست‌ محیطی در ایران با روش نمونه‌ گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ ها از طریق مصاحبه‌ های نیمه‌ ساختار یافته جمع‌ آوری و با استفاده از نرم‌ افزار MAXQDA تحلیل شده‌اند. الگوی اولیه طراحی‌ شده متشکل از 93 کد پایه بود که در قالب 11 مقوله اصلی شامل مکانیزم‌ های مالی، مکانیزم‌ های توسعه‌ ای، مکانیزم‌ های اجتماعی، مکانیزم‌ های مدیریتی، مکانیزم‌ های راهبردی، اطلاعات حسابداری، عوامل قانونی، عوامل اقتصادی، تحلیل هزینه، ارزیابی پروژه‌ های سرمایه‌ ای، و مکانیزم‌ های عملکرد و انگیزش دسته‌ بندی شدند. جهت اطمینان از اعتبار الگوی ارائه‌ شده، عوامل شناسایی‌ شده با استفاده از روش دلفی فازی مورد غربالگری قرار گرفتند و در نهایت، مدل نهایی در مرحله اعتبار سنجی مورد تأیید خبرگان واقع شد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که یکپارچه‌ سازی تأثیرات زیست‌ محیطی در صورت‌ های مالی نیازمند توجه به مجموعه‌ ای جامع از مکانیزم‌های مختلف است. اثرات زیست‌ محیطی در صورت‌ های مالی باید نه‌ تنها به‌ عنوان معیاری برای انطباق، بلکه به‌ عنوان رویکردی استراتژیک در کسب‌ و کار برای دستیابی به پایداری مورد توجه قرار گیرد. این الگو می‌تواند چارچوبی کاربردی برای شرکت‌ های ایران و سایر کشورهای در حال توسعه فراهم کند تا ملاحظات زیست‌ محیطی را به‌ طور مؤثرتری در گزارشگری مالی و تصمیم‌گیری‌ های استراتژیک خود ادغام کنند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Model for Integrating Environmental Impacts into Financial Reporting: A Framework for Disclosure and Sustainable Accounting

نویسندگان English

Ali Atta Obaid 1
Ali Ashtab 2
Parviz Piri 3
1 PhD Student, Department of Accounting, Faculty of Economics and Management, Urmia University, Urmia/Iran - a.attaobaid@urmia.ac.ir
2 Associate Prof, Department of Accounting, Faculty of Economics and Management, Urmia University, Urmia, Iran (Corresponding author)
3 Associate Professor, Department of Accounting, Faculty of Economics and Management, Urmia University, Urmia, Iran - p.piri@urmia.ac.ir
چکیده English

The objective of this research is to design and propose a model for the disclosure and reporting of environmental costing and sustainability accounting, which provides a framework for integrating environmental impacts into financial statements. This research is conducted in the year 1403 (2024) in response to the growing awareness of environmental issues and their impact on business sustainability. The present study is exploratory in terms of objective and has been executed with a qualitative approach. In the qualitative section, using the Grounded Theory method, 13 academic experts, managers, and senior specialists in the field of environmental accounting in Iran were selected via purposive sampling until theoretical saturation was reached. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using MAXQDA software. The initially designed model consisted of 93 open codes, which were categorized into 11 main categories including financial mechanisms, developmental mechanisms, social mechanisms, managerial mechanisms, strategic mechanisms, accounting information, legal factors, economic factors, cost analysis, capital project evaluation, and performance and incentive mechanisms. To ensure the validity of the proposed model, the identified factors were screened using the Fuzzy Delphi method, and ultimately, the final model was confirmed by experts in the validation phase. The results of this research indicate that integrating environmental impacts into financial statements requires attention to a comprehensive set of various mechanisms. Environmental effects in financial statements should be considered not only as a criterion for compliance but also as a strategic approach in business to achieve sustainability. This model can provide a practical framework for companies in Iran and other developing countries to more effectively integrate environmental considerations into their financial reporting and strategic decision-making.


کلیدواژه‌ها English

Environmental Impact Integration
Financial reporting
Sustainable Accounting
آبگینه، مریم؛ قنبری، مهرداد؛ رحمانی، محمود. (1402)، ارائه مدل عملکرد مالی بر اساس افشای اطلاعات زیست محیطی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، سال دوازدهم، شماره 40، صص 17-38.
اخگر، محمد امید , امینی, پیمان و مرادی, آزاده . (1400). بررسی تأثیر عملکرد زیست‌محیطی بر ریسک سقوط قیمت سهام با تأکید بر ارتباطات سیاسی در بورس اوراق بهادار تهران. نشریه پژوهش های حسابداری مالی, 13(2), 101-120.
اسماعیلی کیا, غریبه و اوشنی, محمد . (1401). پایداری مالی شرکت و گزارشگری مالی متقلبانه: نقش کیفیت ساز و کارهای راهبری شرکتی. مجله دانش حسابداری, 13(2), 83-104.
پورخانی ذاکله‌بری، مظفر؛ جهانشاد، آزیتا؛ حیدرپور، فرزانه. (1399). ارائه الگویی برای افشاء اطلاعات پایداری شرکتی و ارزیابی اثرعوامل مرتبط با تئوری علامت‌دهی و ذینفعان بر گزارشگری این اطلاعات. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، 5 (10)، 421-385.
حساس‌یگانه، یحیی؛ باباجانی، جعفر؛ تقوی‌فرد، محمدتقی؛ آرین‌پور، آرش. (1397). تحلیل عملکرد پایدار زیست محیطی و تأثیر آن بر هزینه سرمایه شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران . دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، 3 (5)، 39-1.
درگاهی, حسن و بهرامی غلامی, مینا . (1390). عوامل مؤثر بر انتشار گازهای گلخانه‌ای در اقتصادهای منتخب کشورهای صنعتی و کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و توصیه‌های سیاستی برای ایران: رویکرد داده‌های پانل. پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران, 1(1), 73-99.
دره زرشکی, ابوالفضل , حیرانی, فروغ و تفتیان, اکرم . (1401). ارائه الگوی حسابرسی مالی زیست محیطی جهت نظارت بر شرکت های دولتی ایران. پیشرفت‌های حسابداری, 14(1), 37-58.
رنجبر اردکانی، صمد؛ اصغری زاده، عزت‌الله؛ نیکبخت، محمدرضا. (1403)، طراحی مدل گسترش حسابداری مدیریت زیست‌محیطی تولید پاک‌ در صنایع شیمیایی و پتروشیمی، مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، سال هشتم، شماره 19، صص 63-90. (29)،
سپاسی, سحر و رمضانی, محمدجواد . (1399). کاربرد حسابداری مدیریت زیست‌محیطی در شناسایی هزینه‌های زیست‌محیطی. مطالعات حسابداری و حسابرسی, 9(35), 37-48.
سپاسی، سحر و رمضانی، محمدجواد. (1399)، کاربرد حسابداری مدیریت زیست محیطی در شناسایی هزینه‌های زیست محیطی، مطالعات حسابداری و حسابرسی، سال نهم، شماره 35، صص37-48.
شهابی، صالح؛ جمشیدی نوید، بابک؛ قنبری، مهرداد. (1404)، بررسی مدیریت هزینه‌های زیست محیطی در شرکت‌های پتروشیمی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از شاخص‌های عملکرد مالی، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، سال چهاردهم، شماره 55، صص 111-127.
شیخ زادآبکنار، لیدا؛ پورحیدری، امید؛ تائبی نقندری، امیرحسین. (1403)، تأثیر فشارهای اجتماعی، ارزش سهام و حسابداری زیست‌محیطی بر کیفیت گزارشگری مالی متقلبانه، حسابداری و منافع اجتماعی، سال چهاردهم، شماره 1، صص1-26.
صراف ف., & آقابالایی بختیار ح. (1401). حسابرسی محیط زیست: ابزاری نوین در مدیریت زیست محیطی سازمان‌ها. نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری, 6(20), 708-716.
صراف، فاطمه و آقابالایی‌بختیار، ‌حنانه. (1401)، حسابرسی محیط زیست: ابزاری نوین در مدیریت زیست محیطی سازمان‌ها، رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، سال هشتم، شماره 5، صص 777-785.‎
طالب‌نیا، قدرت اله؛ صارمی نیا، مهسا؛ جعفرپور، هومن. (1400)، مروری بر حسابداری محیط زیست، مطالعات حسابداری و حسابرسی، سال دهم، شماره 39، صص 45-67.
عزیزی، صدیقه؛ سالاری، حجت اله؛ رنجبر، محمدحسین؛ خدادادی، داوود. (1401)، ارایه الگویی به منظور شناسایی و رتبه‌بندی شاخص‌های حسابداری زیست محیطی با استفاده از تکینک ORESTE و بر مبنای رویکرد گراندد تئوری، علوم و تکنولوژی محیط زیست، سال بیست و سوم، شماره 11، صص 99-114.
فاطری، علی؛ حجازی، رضوان و مشایخی، بیتا . (1402). ارائه الگوی گزارشگری پایداری برای شهرداری‌ها. مجله دانش حسابداری, 14(3), 59-86.
قهرمانی، طیبه (1403)، یکپارچه‌سازی سیستم‌های حسابداری زیست محیطی در شهرداری‌ها: ارزیابی هزینه های خارجی پروژه‌های عمرانی، یازدهمین همایش بین‌المللی مدیریت، حسابداری و اقتصاد در توسعه پایدار، مشهد.
کریمی واحد، شهناز؛ پاکمرام، عسگر؛ بحری ثالث، جمال؛ جبارزاده کنگرلویی، سعید. (1402)، توسعه الگوی حسابداری پایداری مبتنی بر نظریه زمینه بنیان، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، سال دوازدهم، شماره 46، صص 313-328.
مبارک آبادی، هوشنگ و قربانی، بهروز. (1389)، حسابداری زیست محیطی، گامی در راستای نیل به توسعه پایدار، همایش ملی انسان، محیط زیست و توسعه پایدار.
نخعی، کریم؛ کریم‌زاده، ‌بهاره؛ جاویدی، ‌تکتم. (1400)، بررسی و نگرش شرکتی حسابداری زیست محیطی، چهارمین کنفرانس ملی و نخستین کنفرانس بین المللی الگوهای نوین مدیریت و کسب و کار، تهران، صص128-134.‎
نظریان، راحله؛ تفتیان، اکرم؛ حیرانی، فروغ. (1400). واکاوی محرک‌های گزارشگری زیست محیطی: کاربست فراترکیب. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، 6 (11)، 382-341.
نورالدین، مصطفی و پورزمانی، زهرا. (1401)، افشای اطلاعات زیست محیطی در گزارشگری مالی.‎ تحقیقات حسابداری، 1(1)، 12-56.
دوره 10، شماره 19
فروردین 1404
صفحه 325-377

  • تاریخ دریافت 30 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 31 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 16 اردیبهشت 1405