دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

تأثیر مدیریت سود و عملکرد پایداری بر اجتناب مالیاتی شرکت‌ها: نقش تعدیلی اهرم مالی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. m.kazemiolum@basu.ac.ir
2 استادیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. (نویسنده مسئول)
3 کارشناس ارشد، گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. m.raoufi.ac@gmail.com
چکیده
مالیات یکی از مهم‌ترین منابع تأمین مالی دولت‌ها محسوب می‌شود و نقش بسزایی در تأمین بودجه عمومی و تحقق اهداف اقتصادی، اجتماعی و توسعه پایدار ایفا می‌کند. در ایران، علی‌رغم تلاش‌های صورت گرفته در راستای کاهش وابستگی به درآمد های نفتی، سهم درآمد های مالیاتی از کل منابع مالی کشور همچنان کمتر از سطح مطلوب است. از این رو، شناسایی عوامل مؤثر بر رفتار های مالیاتی شرکت‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. بر این اساس هدف این پژوهش بررسی تأثیر مدیریت سود و عملکرد پایداری بر اجتناب مالیاتی در شرکت‌ های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران و نقش تعدیل‌کننده اهرم مالی در این روابط است. در پژوهش حاضر داده‌ های 92 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی 1392 تا 1402جمع‌ آوری شد و فرضیه‌‌های پژوهش با استفاده از داده‌ های ترکیبی و به‌ کارگیری رگرسیون چندگانه مورد آزمون قرار گرفت. نتایج نشان داد که مدیریت سود، اعم از تعهدی و واقعی، اثر مثبت و معناداری بر اجتناب مالیاتی دارد. در مقابل، بهبود عملکرد در زمینه‌ های زیست‌ محیطی، اجتماعی و حاکمیتی با کاهش سطح اجتناب مالیاتی همراه است. همچنین، اهرم مالی نقش معناداری در تعدیل این روابط ایفا می‌کند؛ به‌ گونه‌ ای که اثر مستقیم مدیریت سود را بر اجتناب مالیاتی تضعیف و اثر کاهنده ابعاد زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی را تقویت می‌کند. یافته‌ ها نشان می‌دهد که اگر چه شرکت‌ ها از مدیریت سود به‌عنوان ابزاری برای کاهش بار مالیاتی بهره می‌برند، اما عملکرد قوی در حوزه‌ های زیست‌ محیطی، اجتماعی و حاکمیتی و برخورداری از ساختار سرمایه مبتنی بر بدهی می‌تواند از شدت رفتارهای اجتناب مالیاتی بکاهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Impact of Earnings Management and Sustiability Performance on Corporate Tax Avoidance: The Moderating Role of Financial Leverage

نویسندگان English

Mahdi Kazemioloum 1
Mohsen Khotanlou 2
Matin Raoufi 3
1 Assistant Professor, Department of Accounting, Faculty of Economic and Social Science, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.Email: m.kazemiolum@basu.ac.ir
2 Assistant Professor, Department of Accounting, Faculty of Economic and Social Science, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.Email: mkhotanlou@basu.ac.ir (Corresponding Author)
3 Msc, Department of Accounting, Faculty of Economic and Social Science, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran Email: m.raoufi.ac@gmail.com
چکیده English

Taxation is one of the most significant sources of government financing, playing a crucial role in funding public budgets and achieving economic, social, and sustainable development goals. In Iran, despite efforts to reduce reliance on oil revenues, the share of tax revenues in the country’s total financial resources remains below the desired level. Consequently, identifying the factors influencing corporate tax behavior is of great importance. This study aims to investigate the impact of earnings management and Sustiability performance on tax avoidance in companies listed on the Tehran Stock Exchange, as well as the moderating role of financial leverage in these relationships. Data from 92 companies listed on the Tehran Stock Exchange were collected over the period from 2013 to 2024, and the research hypotheses were tested using panel data and multiple regression analysis. The results indicate that earnings management, both accrual-based and real, has a positive and significant effect on tax avoidance. Conversely, improved performance in environmental, social, and governance areas is associated with a reduction in tax avoidance. Additionally, financial leverage plays a significant moderating role in these relationships, weakening the direct effect of earnings management on tax avoidance while strengthening the mitigating effect of environmental, social, and governance performance. The findings suggest that although companies use earnings management as a tool to reduce their tax burden, strong performance in ESG areas and a capital structure reliant on debt can reduce the intensity of tax avoidance behaviors.

کلیدواژه‌ها English

Tax Avoidance
financial leverage
Earnings management
Sustiability Performance
آقایی، محمدعلی؛ رضازاده، جواد و آلان، بهروز. (1399). بررسی رابطه ی بین عملکرد زیست محیطی و اجتناب مالیاتی شرکتهای پذیرفته شده بورس اوراق بهادار تهران، فصلنامه مدیریت، حسابداری و اقتصاد، سال چهارم، شماره 3، صص 86 تا 95 .
ابراهیمی، سیدکاظم و احمدی مقدم، منصور.( ۱۳۹۵)، بررسی رابطه بین مدیریت مالیاتی و مدیریت سود مبتنی ‌بر اقلام تعهدی و مدیریت سود واقعی، سیاست‌های مالی و اقتصادی، سال چهارم، شماره ۱۳، صص ۹۴-۷۷.
اسکندری، علیرضا و درستان، سمیه. (1401). تاثیر مکانیسم های حاکمیت شرکتی، سودآوری، اهرم مالی و مدیریت سود بر اجتناب از پرداخت مالیات در بورس اوراق بهادار تهران. چشم انداز حسابداری و مدیریت، سال پنجم، شماره 68، صص 108-125.
بارانی بره بی چاست، میلاد و براتی، مهدی. (1402). تاثیر عملکرد پایدار اجتماعی بر اجتناب مالیاتی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. چشم انداز حسابداری و مدیریت، سال ششم، شماره 82، صص 136-148.
بندریان، امیرعلی؛ واعظ، سیدعلی؛ مقصودی، فرامرز.( ۱۳۹۵)، تأثیر حسابداری محافظه‌کارانه بر رابطه بین مدیریت سود و گزارشگری مالیاتی متهورانه، حسابداری و منافع اجتماعی، سال ششم، شماره ۴، صص ۴۰-۲۳.
پورحیدری، امید و شفیعی‌همت‌آباد، حمیده.( ۱۳۹۲)، بررسی تأثیر تغییر نرخ مالیاتی شرکت‌ها بر مدیریت سود: مورد مطالعه اصلاحیه قانون مالیات‌های سال ۱۳۸۰، پژوهش‌های کاربردی در گزارشگری مالی، سال دوم، شماره ۱، صص ۴۴-۲۵.
حساس یگانه، یحیی؛ بولو، قاسم و رضائی، شهروز. (1398). الگویی برای تأثیر ابعاد منتخب مسئولیت اجتماعی شرکت بر اجتناب و فرار مالیاتی. نشریه پژوهش های حسابداری مالی، سال یازدهم، شماره 4، صص 111-130.
ختن لو، محسن؛ کاظمی علوم، مهدی و مرادی بهجت، یاسمن.(1404)، بررسی تأثیر تنوع جنسیتی هیئت مدیره بر افشای اطلاعات زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی: نقش تعدیلی ویژگی‌های کمیته حسابرسی، مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال بیست و دوم، شماره 88، صص 101-142.
رضائی‌پیته‌نوئی، یاسر؛ غلامرضاپور، محمد؛ کاظمی، سید پوریا؛ امیرنیا، نرجس.( ۱۴۰۰)، بررسی نقش تعدیلی مالکیت خانوادگی بر رابطه بین مسئولیت‌پذیری اجتماعی و اجتناب مالیاتی: آزمون نظریه ثروت اجتماعی-عاطفی و نمایندگی، پژوهش‌های حسابداری مالی، سال سیزدهم، شماره ۱، صص ۶۶-۴۵.
رضایی، فرزین؛ کردستانی، غلامرضا؛ شهری، محسن.( ۱۳۹۳)، بررسی رابطۀ ساختار حاکمیت شرکتی با نرخ مؤثر مالیاتی شرکت‌ها، پژوهشنامه مالیات، سال بیست و دوم، شماره ۲۴، صص 175-200.
ستایش، محمدحسین و ابراهیمی، فهیمه.( ۱۴۰۰)، رابطه جانشینی میزان استفاده از اهرم مالی در ساختار سرمایه و اجتناب مالیاتی، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، سال سیزدهم، شماره ۴۹، صص ۷۲-۵۳.
شفاعت، احمدرضا؛ کاشانی‌پور، محمد؛ غلامی جمکرانی، رضا؛ جهانگیرنیا، حسین. (1400). تاثیر متغیر تیپ شخصیتی مدیران بر مدیریت سود و نقش تعدیلی آن در رابطه بین مدیریت سود با افشای مسئولیت های اجتماعی شرکت. حسابداری ارزشی و رفتاری، سال ششم، شماره 12، 343-308.
صدیقی، روح‌الله.( ۱۳۹۹)، کیفیت حسابرس، مدیریت سود و اجتناب مالیاتی، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، سال دوازدهم، شماره ۴۶، صص ۱۸۶-۱۶۹.
عزیزی، صدیقه و جوکار، حسین.( ۱۴۰۰)، تأثیر مسئولیت‌پذیری اجتماعی و نقش تعدیلی اندازه شرکت بر اجتناب مالیاتی با استفاده از معادلات ساختاری، حسابداری و منافع اجتماعی، سال یازدهم، شماره ۴، صص ۱۵۶-۱۲۳.
فخاری، حسین؛ ملکیان، اسفندیار؛ جفایی‌رهنی، منیر.( ۱۳۹۶)، تبیین و رتبه‌بندی مؤلفه‌ها و شاخص‌های گزارشگری زیست‌محیطی، اجتماعی و راهبری شرکتی به روش تحلیل سلسله‌مراتبی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار، حسابداری ارزشی و رفتاری، سال دوم، شماره ۴، صص ۱۸۷-۱۵۳.
قادرزاده، کریم و علوی، سیدمصطفی.( ۱۴۰۰)، اجتناب مالیاتی: مسئولیت اجتماعی و نقش تعدیل‌گر مالکیت خانوادگی، دانش حسابداری، سال دوازدهم، شماره ۳، صص ۱۲۸-۱۱۱.
قرنجیک، آرزو و گرکز، منصور.( ۱۳۹۷)، بررسی رابطه بین برخی مکانیزم‌های حاکمیت شرکتی با اجتناب مالیاتی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، دانش حسابرسی، سال هجدهم، شماره ۷۰، صص ۱۹۳-۱۷۵.
مهرگان، علی؛ گیلک حکیم‌آبادی، محمدتقی؛ مهرگان، نادر.( ۱۴۰۱)، نقش مالیات‌ها بر تثبیت چرخه‌های تجاری ایران، تحقیقات اقتصادی، سال پنجاه و هفتم، شماره ۲، صص ۳۹۰-۳۵۹.
دوره 10، شماره 20
شهریور 1404
صفحه 165-201

  • تاریخ دریافت 01 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 10 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار 10 خرداد 1405