دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری

واکاوی شکاف بین تئوری و عمل در حسابداری در راستای ایفای منافع ذینفعان: با رویکرد تئوریک مبتنی بر نظریه ایمان

نویسندگان
1 استادیار گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.(نویسنده مسئول)
2 استادیار گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. k.rabiee@pnu.ac.ir
3 دکتری حسابداری، عضو هیات موسس شرکت حسابداری- نرم‌افزاری کلیک Bali_6040@yahoo.com
چکیده
با وجود استانداردها و دستورالعمل‌ های لازم در حسابداری و نظارت بر گزارشگری مالی، وجود شکاف بین تئوری و عمل بر اعتبار حرفه حسابداری خدشه وارد نموده است. نظریه ایمان به عنوان یک رویکرد تئوریک ارزشی- اخلاقی، شکاف میان علم و عمل را بررسی می‌کند که جهت تبیین شکاف بین تئوری و عمل در راستای ایفای منافع ذینفعانِ حسابداری به‌عنوان یک معضل حرفه‌ ای می‌تواند راهگشا باشد. براین اساس هدف پژوهش حاضر واکاوی شکاف بین تئوری و عمل در حسابداری در راستای ایفای منافع ذینفعان با رویکرد تئوریک مبتنی بر نظریه ایمان است. پژوهش حاضر در دسته پژوهش‌ های کیفی است که با روش داده‌ بنیاد در بازه زمانی فروردین تا آبان‌ ماه سال 1404 صورت گرفت. به منظور استخراج مقولات و مفاهیم، از مبانی نظری و مصاحبه نیمه‌ ساختار یافته استفاده شده است. جامعه پژوهش، خبرگان صاحب‌نظر شامل اعضاء هیأت علمی گروه حسابداری، متخصصان علوم دینی، حسابداران و مدیران مالی بوده است و برای انتخاب نمونه از رویکرد هدفمند گلوله برفی استفاده شد. طبق یافته‌ ها، الگوی پژوهش را می‌توان در 168 مفهوم و 19 مقوله برای پدیده محوری، شکاف بین تئوری و عمل در حسابداری تبیین نمود. نتایج پژوهش نشان داد الگوی رفتاری مبتنی بر نظریه ایمان با قاعده تطابق فکر، باور و عمل، رفتار حسابداران در ارتباط با آنچه از آنان انتظار می‌رود را محقق می‌سازد که با بارور نمودن باور آنان منجر به حذف شکاف میان تئوری و عمل در حسابداری خواهد شد. (در چارچوب انتظارات حرفه‌ای مبتنی بر ارزش‌گرایی- ارزش‌گرایی در رویکرد مبتنی بر نظریه ایمان تطابق فکر، قلب و عمل اطلاق می‌گردد که باور حسابداران را بارور می‌نماید) نهایتاٌ ایمنی یافتن حرفه از گزندهای ناشی از رفتارهای غیرحرفه‌ ای و غیراخلاقی در سایه نهادینه‌ سازی ایمان بر رفتار حرفه‌ ای حسابداران حاصل خواهد شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Exploring the gap between theory and practice in accounting in order to serve the interests of stakeholders: with a theoretical approach based on the theory of faith

نویسندگان English

Iman Zare 1
Khadijeh Rabiee 2
Alireza Babaei 3
1 Assistant Professor of Accounting, Payame Noor University, Tehran, Iran.(Corresponding author)
2 Assistant Professor of Accounting, Payame Noor University, Tehran, Iran. E-mail: k.rabiee@pnu.ac.ir
3 Ph.D. of Accounting, Founding Board Member of Click Accounting-Software Company E-mail: Bali_6040@yahoo.com
چکیده English

Despite the necessary standards and guidelines in accounting and financial reporting supervision, the existence of a gap between theory and practice has damaged the credibility of the accounting profession. Faith theory, as a theoretical and ethical approach, examines the gap between science and practice, which can be a solution to explain the gap between theory and practice in order to fulfill the interests of accounting stakeholders as a professional problem. Accordingly, the purpose of the present study is to analyze the gap between theory and practice in accounting in order to fulfill the interests of stakeholders with a theoretical approach based on faith theory. The present study is in the category of qualitative research that was conducted using the data-based method in 2025. In order to extract categories and concepts, theoretical foundations and semi-structured interviews were used. The research community consisted of experts including members of the accounting department faculty, religious science specialists, accountants, and financial managers, and a purposeful snowball approach was used to select the sample. According to the findings, the research model can be explained in 168 concepts and 19 categories for the central phenomenon, the gap between theory and practice in accounting. The results of the research showed that a behavioral model based on the theory of faith with the rule of matching thought, belief and action, will achieve the behavior of accountants in relation to what is expected of them, which will lead to the elimination of the gap between theory and practice in accounting by enriching their belief. (Within the framework of professional expectations based on value-based approach, value-based approach refers to the matching of thought, heart and action, which enriches the belief of accountants.) Ultimately, the safety of the profession from the harms caused by unprofessional and unethical behaviors will be achieved in the light of institutionalizing faith on the professional behavior of accountants.

کلیدواژه‌ها English

Professional conduct
theory and practice
faith theory
stakeholder interests
آذربایجانی، مسعود. (1387)، بازخوانی نظریه ایمان به مثابه اراده معطوف به باور از ویلیام جیمز. پژوهش‌های فلسفی -کلامی، سال دهم، شماره 1، صص 5- 26.
اقبالی‌فر، ناصر و خاتم زاده، سیدعلی. (1396)، اثر اخلاق فردی و سازمانی بر تصمیم گیری اخلاقی حسابداران با استفاده ازمعادلات ساختاری، دومین کنفرانس سالانه اقتصاد،مدیریت و حسابداری، اهواز.
اکبریان، سیدمحمد. (1391)، نظریه ایمان در رفع شکاف معرفت و عمل اخلاقی، پژوهشنامه اخلاق، سال پنجم، شماره ۱۷، صص 101- 120.
بابایی، علیرضا؛ زارع، ایمان؛ محققی، محمدرضا؛ خوشدل‌مفرد، حسین . (1404)، تاثیر دین‌داری بر گزارشگری مالی با میانجی‌گری ارکان نظام حسابداری: ساختار و عاملیت. پژوهش های تجربی حسابداری، سال پانزدهم، شماره 4، صص .
بیک بشرویه، اعظم؛ عباس زاده، محمدرضا؛ لاری دشت بیاض، محمود و کرمی، مرتضی . (1402)، شکاف آموزش حسابداری و نیازهای حرفه: بررسی سرفصل‌‌های آموزشی با استفاده از روش تئوری داده‌‌بنیاد. بررسی‌‌های حسابداری و حسابرسی، سال سی‌ام، شماره 3، صص 398-431.
حبیبی، آرش. (۱۴۰۰)، روش تحقیق پیشرفته. تهران: نارون.
حلیمی جلودار، مصطفی. (1400)، بررسی فرهنگ جامعه با ویژگی ایمان . الهیات و معارف اسلامی، سال دوم، شماره 3، صص 97- 108.
خواجوی، شکراله؛ اعتمادی عیدگاهی، سارا، قدیریان آرانی، محمد حسین. (1399)، اصول اخلاق اسلامی: چارچوبی برای تدوین آیین رفتار حرفه‌ای حسابداری. حسابداری و منافع اجتماعی، سال دهم، شماره 3، صص 1-29.
خوشبخت، اسماعیل و تائبی نقندری، امیرحسین . (1403)، تأثیر باورهای ایمانی و نقش میانجی اخلاق حرفه‌‌ای بر عدم‌درستکاری حسابداران در تهیه صورت‌های مالی. مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال بیست و یک، شماره 83، صص 267- 304.
خوشبخت، اسماعیل؛ تائبی نقندری، امیرحسین؛ زینلی، حدیث (1401)، دین‌داری، اخلاق حرفه‌ای حسابداران و تقلب‌های گزارشگری مالی، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، سال چهاردهم، شماره 53، صص 223-254.
دانشمندی، نجمه و زارع، ایمان. (1403)، بررسی تاثیر دین‌داری بر کیفیت افشای اختیاری اطلاعات حسابداری: با تاکید بر نقش میانجی خودشیفتگی مدیران. بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، سال نوزدهم، شماره 76، صص 189-219.
رجب‌دری، حسین؛ وکیلی فرد، حمیدرضا؛ سالاری، حجت‌الله؛ امیری، علی. (1401)، رابطه نظریه‌های اخلاقی و رفتار اخلاقی در قضاوت حسابرسان، قضاوت و تصمیم‌گیری در حسابداری و حسابرسی، سال اول، شماره 1، صص 113- 142.
زارع، ایمان و ترخونی، بهارک. (1401)، بررسی تاثیر معادباوری بر کیفیت پاسخگویی در نظام حسابداری. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال هفتم، شماره 14، صص ۴۳۵-۴۶۷.
ستایش، محمدحسین و رضائیان زاده، زهرا. (1402)، شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر نوآوری در حسابداری. مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال بیستم، شماره 78، صص 1-33.
شکرالهی، حسن. (1388)، آثار این جهانی ایمان به غیب، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
صادقیان، مسعود؛ بنی مهد، بهمن؛ جهانگیرنیا، حسین؛ غلامی جمکرانی، رضا . (1398)، ماکیاولیسم، جهت‌گیری اخلاقی و گزارشگری مالی متقلبانه. بررسی‌‌های حسابداری و حسابرسی، سال بیست و ششم، شماره 3، صص 413-434.
طباطبایی، سید محمد حسین. (1364)، تفسیر المیزان، قم، اسماعیلیان.
فخاری، حسین و دادگر، شهرام. (1396)، بررسی شکاف "انتظار – عمل" آموزش مهارت‌های حرفه‌ای در دانش آموختگان رشته حسابداری ( با تاکید بر دوره کارشناسی). مطالعات برنامه ریزی آموزشی، سال ششم، شماره 12، صص 168-188.
کابلی، مونا سادات؛ رحمانی، علی؛ نیکومرام، هاشم؛ رهنمای رودپشتی، فریدون. (1399)، اثربخشی ارزش های انگیزشی شوآرتز و اخلاق حرفه ای حسابداری بر گزارشگری مالی متقلبانه. مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال هفدهم، شماره 66، صص 27-50.
مجلسی، ﻣﺤﻤﺪﺑﺎﻗﺮ، (1392)، ﺑﺤـﺎراﻻﻧﻮار، ج 1، 2، 4، 13، 23، 29، 50، 67، 69، 71، 70، 72، 73، 77، 78، 79، 92، 93، 103، (گروه مترجمان). تهران: موسسه انتشارات کتاب نشر. (1403ق).
مدینه، سید محسن و زارع، ایمان. (1402)، تأثیر باورهای دینی بر تردید حرفه‌ای و ارزیابی حسابرسان از خطر تحریف با اهمیت: رویکرد مراتب دین‌داری از منظر اسلام. مجله دانش حسابداری، سال چهاردهم، شماره 4، صص 111-132.
مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1374)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
مهدوی، غلامحسین؛ بهمنی، رضا؛ نمازی، نویدرضا (۱۴۰۱)، نقش میانجی‌گری رفتار ناکارآمد حسابرس در تبیین رابطه بین دین‌داری و تعهد حرفه‌ای با کیفیت حسابرسی. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال هفتم، شماره 13، صص ۱۵۳-۱۱۷.
نمازی، محمد و رجب‌دُری، حسین. (1397)، اخلاق حرفه‌ای حسابرسی در ایران: تحلیل محتوا، مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال پانزدهم، شماره 19، صص 1- 34.
نوذری، محمود و غلامی، مهدی. (1396)، مراحل شکل‌گیری ایمان از دیدگاه فولر و نقد آن. اسلام و پژوهش‌های روان‌شناختی، سال دوم، شماره 8، صص 65-83.
دوره 10، شماره 20
شهریور 1404
صفحه 515-553

  • تاریخ دریافت 15 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 10 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار 10 خرداد 1405